dinsdag 20 november 2012

Wij, de biologische tuinier

zaad

Vorig weekend zat ik net gelijk vorig jaar in het Vlaams parlement.
(Ik begin daar uiteraard mee om indruk te maken.)

Deze keer stond ik niet zelf achter de microfoon (nog een poging) maar luisterde naar blonde en andere boeren.
Vorig jaar organiseerde Velt een dag over transitie, dit jaar ging het over 'Diversiteit in zaden"
Wreed interessant, zeker in tijden van moestuingeplan.
Want Dames en Heren, zaad, dat is nog niet zo simpel!
Om niet te zeggen: Het is erg gesteld met uw zaad!

schiet in zaadschiet in zaad

Ik moet u niet vertellen dat Velt liefst heeft dat u tuiniert met biologisch zaad.
Maar waarom?
Waarom zou biologisch zaad beter zijn dan gewoon zaad en wat is in godsnaam dat
F1-hybridezaad ineens?
Wel ik kan daar ondertussen het een en ander over vertellen.
Een mens moet zich toch ietwat informeren alvorens 800 vierkante meter aarde om te ploegen tot een moestuin.

Wat is het verschil tussen biologisch en niet-biologisch zaad?
Allereerst is er de manier waarop de zaden geoogst worden.
Op de reguliere zadenbedrijven wordt er uiteraard geoogst met machines, daarvoor is het belangrijk dat er geen onkruiden tussen de planten staan. Hun zaden zouden anders mee in de zakjes verdwijnen. Daarom worden de onkruiden een aantal dagen voor de oogst doodgespoten met herbiciden. Het is nl. niet zo uitzonderlijk dat zaden en bijhorende bestrijdingsmiddelen samen verkocht worden, een van de marktleiders in zadenverkoop is tevens de verdeler van het allerschattigste Round-up.
Vervolgens krijgen de planten groeiregulatoren toegediend die er voor zorgen dat alle planten tegelijk rijp zijn zodat er maar een keer geoogst moet worden. Voor er geoogst wordt komen er nog ontbladeringsmiddelen aan te pas, van kale planten is het nl. makkelijker zaden oogsten. Tenslotte worden de zaden omhuld met een laag fungiciden, om ze te beschermen tegen schimmelziektes.

In de biologische teelt worden zaden manueel geoogst, het onkruid wordt met de hand verwijderd en er wordt twee- tot driemaal geoogst. De zaden worden niet behandeld met schoonmaak-, schimmelwerende of kiemremmende middelen.

De zaden die verkocht worden in de kleinhandel zijn dezelfde zaden die gekocht worden door tuinbouwbedrijven. Zaden van rassen die zijn toegespitst op de markt.
Zo moeten ze een een grote oogst opleveren, een gelijkmatige grootte hebben en gelijktijdig rijp zijn om makkelijk te kunnen oogsten. De groenten moeten vervolgens makkelijk vervoerd kunnen worden en lang houdbaar zijn. Uiteraard is smaak belangrijk, maar er zijn veel andere dingen die minstens even belangrijk zijn.
Dit alles is zowat het compleet tegenovergestelde van onze eisen.
De biologische tuinier weet al langer dan vandaag dat size doesn't matter dus plukken we onze courgettes wanneer ze nog klein zijn. Die courgette wordt meestal nog dezelfde dag klaargemaakt waardoor het onbelangrijk is dat ze goed vervoerd kan worden of lang goed blijft in de koelkast.
In de gewenste omstandigheden zijn de resultaten op de velden vaak spectaculair, maar als één kool toch ten prooi valt aan een ziekte of plaag, dan doen de andere kolen dat ook allemaal. Eens de schimmels zich specialiseren vinden ze in de massa’s identieke planten een gemakkelijke prooi.
Daarom zaaien biologische tuiniers verschillende rassen van dezelfde groente. Het ene blad sla is het andere niet en dat weten ook slakken die een voorkeur hebben voor de groene zachte blaadjes. Het is ook minder erg wanneer één soort sla door droogte in het zaad schiet. De ene variëteit slaat ook makkelijk aan dan de andere, risicospreiding heet dat.
Verschillende rassen van dezelfde groenten zijn niet alleen mooier, maar je verlengt zo ook de oogstperiode. Wanneer je bv hoge en lage boontjes zaait verleng je de oogstperiode met zes weken.
Diversiteit brengt rijkdom in de moestuin en op je bord.

In de biologische teelt worden streekeigen rassen verkocht, rassen die zich jaar na jaar verbeteren en aanpassen aan de veranderende omstandigheden door zaden te winnen van de beste, sterkste exemplaren. Door regelmatige kruisingen is er een brede genetische basis en zijn de groenten minder vatbaar voor massale schimmelaantasting of andere plagen.

Het is ook mogelijk om van de sterkste, lekkerste en mooiste planten zelf zaden te winnen en zo krijg je nakomelingen die zich steeds beter voelen omdat ze beter aangepast zijn aan de omstandigheden in jouw tuin. Je kan zelfs gaan selecteren op bepaalde eigenschappen en zo na een tijdje tot een eigen variant komen.
In de reguliere teelt is er geen aanpassing meer aan de streek want het ras moet zo wijd mogelijk verkocht worden, de omgeving wordt aangepast aan het gewas ipv andersom.

Dit alles leidt tot een enorm verlies aan genetisch materiaal dat zo belangrijk is voor de diversiteit in onze tuinen. Gaandeweg gaat je voedselsysteem op een smallere basis steunen, met minder gewassendiversiteit, maar ook minder teeltwijzen en meer afhankelijkheid van enkele grote bedrijven die steeds meer overschakelen op hybride rassen. De zo gehete F1-hybriden. Deze planten zijn niet zaadvast waardoor boeren verplicht zijn om elk jaar opnieuw zaden aan te kopen.

Hybriderassen zijn ontstaan zijn door het kruisen van een moeder- en vaderplant van twee verschillende rassen van een groente. De ouderplanten geven een gewenste eigenschap door aan alle nakomelingen van de eerste generatie, er is geen sprake meer van diversiteit maar van uniformiteit. Belangrijk voor de boer die maar een keer wil oogsten, maar niet voor ons. Hybridezaad is niet steriel maar nakomelingen van de zaden die we zouden oogsten geven nooit hetzelfde resultaat (=niet zaadvast), soms neigen de eigenschappen naar die van de vaderplant en soms naar de moederplant. Na een aantal jaar spreken we wel weer terug van een zaadvast ras.
Hybriderassen en zaadvaste rassen kunnen (en dat had u vast niet verwacht) wel naast elkaar blijven bestaan, maar er moet zeker verder gewerkt worden met de biologische, zaadvaste rassen, anders nemen de hybriden op den duur een grote voorsprong en dat is ongelofelijk zonde van de grote diversiteit aan groenten die er ooit was.
Gelukkig zijn er veel bedrijven die nog steeds biologisch zaad telen van van biologische ouders die geteeld worden in organisch bemeste aarde en kunnen we dat zelfvoorzienend worden qua zaden nog even zo laten.

Voor uw gemak stelde ik zelf een lijstje op:
(Aanpassingen zijn welkom)

Akelei, een biologisch bedrijf uit het Mechelse
De Bolster, die nog een stapje verder gaan en biodynamisch zaad verkopen.
Les Semailles, die het voorlopig alleen nog in het Frans doen.
Velt, die er een speciale site aan wijden.
Biosano, teelt zelf niet maar verkoopt zaad- en plantgoed van biologische zaadhuizen.
De Nieuwe tuin, klein bedrijf dat veel verschillende rassen aanbiedt.



DS
Dorien heeft er een tijd geleden een artikel over geschreven in De Standaard, door op de link te klikken krijg je het in een groter formaat.


Wel, dat werd langer dan verwacht.
Ik weet trouwens wel wat u heel die tijd zat te denken: "Komaan, Zsazsa, vertel nu hoe ze die zakskes maken bij Velt!"

zaad
Zo dus, zo simpel is dat!

Meer over hybridezaad: Biozaden.be

33 opmerkingen:

  1. Maar dan valt het er toch uit? Of zien wij iets over het hoofd?

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. volgens mij moeten de zaden tussen de twee velletjes bovenaan op tekening 5, en niet voor het voorste velletje, ... alsgebegrijptwatikbedoel ;-)

      Verwijderen
    2. Ja zo is het!
      Het is niet zo duidelijk gevouwen als ik het zo bezie, maar in stap 5 is er al een bovenste driehoek naar beneden gevouwen.

      Verwijderen
  2. In mijn favorieten staan nog:
    De Nieuwe Tuin (http://www.denieuwetuin.be/)
    BioSano (http://biosano.promisys.be/welkom.aspx)

    En ook: 'De tuin van toen' (https://sites.google.com/site/tuinvantoen/) en Belle Epoque Meise (http://www.belleepoquemeise.be/) die zich allebei specialiseren in oude rassen en regelmatig zaden ruilen of gratis of heel klein prijsje aanbieden.

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Volgens mij moet je die driehoek die vanboven nog uitsteekt open doen en daar de zaadjes in doen. Dan toevouwen en kunnen ze er niet uitvallen.
    Als dat zo is, heeft Mme hier even een steekje laten vallen ;-)

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Ja, zo dacht ik het idd ook ;-)

      Verwijderen
    2. Deze reactie is verwijderd door de auteur.

      Verwijderen
    3. Ik heb even gevouwen...
      Je kan de zaadjes ook in driehoekje 3 steken.
      Maar wat ik dan nog niet snap is hoe driehoekje 4 dicht blijft...
      Of komt er lijm aan te pas?

      Verwijderen
    4. Ik heb hem!
      De bovendriehoek steek je in driehoek 4!

      Verwijderen
    5. Je kan dus kiezen of je de zaadjes in driehoek 3 of in de bovendriehoek steekt.
      Al lijkt mij de bovendriehoek NOG beter dan driehoek 3 omdat je die vouwt.
      Kan iedereen nog volgen? ;-)

      Verwijderen
  4. In ieder geval erg handige zakjes voor vanalles en nog wat kleine spulletjes (knoopjes, pareltjes,...)

    BeantwoordenVerwijderen
  5. ja Madame, je bent de Nieuwe tuin vergeten!
    Marijke

    BeantwoordenVerwijderen
  6. Nu heb ik toch geen zin om zo'n heel stuk over zaad te lezen...zzzzzzzz...
    Het enige wat ik ervan kan zeggen is ditte "het zaad van een maat kan geen kwaad"...dat heb ik van de film LOFT.

    BeantwoordenVerwijderen
  7. awel mme, ik vond het wel interessant. ben nog een leek qua moestuin, maar als ik volgend seizoen mijn minimoestuintje aanleg, zal ik er zeker aan denken :-)

    BeantwoordenVerwijderen
  8. Ik doe altijd traktaties in zo'n vouwsel. Ook leuk voor doopsuikers of cadeauzakjes.

    BeantwoordenVerwijderen
  9. Interessante tekst. Ik ben niet direct een moestuinier, dus weer wat bijgeleerd. Alhoewel het verhaal eigenlijk krek hetzelfde is als voor fruitbomen. En toch zetten veel mensen een Granny Smith appelaar in hun tuin, om daarna vast te stellen dat die het voor geen meter doet.

    En net zoals enkele andere reacties hierboven vraag ik me af of je 'De Nieuwe Tuin' niet vergeten bent. Ik dacht dat die ook biologisch werkte? Ik kan me vergissen natuurlijk.

    BeantwoordenVerwijderen
  10. Zaaaalig om te zien hoe de tuinmicrobe zich stilaan aan het verspreiden is! Wij zijn vorig jaar gestart met een biologische zelfpluktuin in Tessenderlo "ANTABOGA", dit volgens het permacultuurprincipe. Onlangs zijn we ook een transitiegroepje gestart, super om ook hier te lezen over transitie! Moest je eens in de buurt van Tessenderlo zijn, altijd welkom voor een bezoekje, wie weet kunnen we elkaar wel nuttige tips geven! Groetjes Lesley

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Lesley, Ik ben al eens willen afkomen met mijn buurvrouw!

      Verwijderen
  11. Ik ben tot het einde van de uitleg geraakt (hoezee voor mezelf). Merci voor de duidelijke uitleg!

    BeantwoordenVerwijderen
  12. Merci! Graag gelezen, zelfs zonder professionele foto's bij de lap tekst.

    BeantwoordenVerwijderen
  13. Het allerschattigst Round-up. :)))

    BeantwoordenVerwijderen
  14. Een aanvulling: www.moestuin.nl

    BeantwoordenVerwijderen
  15. Mooie samenvatting voor iemand die er niet was zaterdag, bedankt.
    Mag Vreeken.nl, 'de seed-saver van de lage landen' ook niet op het lijstje trouwens?

    BeantwoordenVerwijderen
  16. Nooit geweten dat 'gewone' zaden op zo'n slechte manier worden geoogst... Met het oog op mijn eigen moestuin (toekomstmuziek) ga ik er toch eens wat beter op letten! Dank je wel voor de info!

    BeantwoordenVerwijderen
  17. Nog een interessante, ook om te bezoeken. http://www.vergeteneten.nl. Dat ligt trouwens niet ver van kwekerij Bastin waar ze enorm veel kruiden hebben. Wel net over de grens in Nederland maar dat mag een probleem zijn.
    www.groenvantoen.be

    BeantwoordenVerwijderen
  18. Oei, een letter vergeten: "dat mag Geen probleem zijn.."

    BeantwoordenVerwijderen
  19. Das een hele boterham! Zo simpel is dat blijkbaar toch allemaal niet. Had er geen flauw idee van. Bedankt voor de duidelijke uitleg :-) en succes met je tuin!

    BeantwoordenVerwijderen
  20. Oké, voel ik hier misschien een nieuw boek aankomen, over jouw belevenissen / ervaringen tips in en om de moestuin ?? Met misschien tussendoor een paar zelfmaakprojecten zoals bijvoorbeeld een zelf te naaien tuinschort?!! Zou ik wel zien zitten !!!!!!! :o)!!!!!

    BeantwoordenVerwijderen
  21. Goed stukje, hopelijk wordt het een boek en bereikt het een massa mensen :-)

    BeantwoordenVerwijderen
  22. Ge zijt gij heel goe bezig, zelfs tijdens de finale van de slimste mens wordt er gesproken van Mme Zsazsa in de puzzelronde, ik was helemaal mee!groetjes

    BeantwoordenVerwijderen
  23. Ik kocht altijd al wel de zaden van de Bolster, gewoon omdat dat goed voelde en me er verder niet in verdiept, maar wist niet dat het zo sneu gesteld is met de 'gewone' zaden, dat is schrikken zeg! Bedankt voor deze info.

    BeantwoordenVerwijderen
  24. Een nieuw verhaal is komende, daar mijn hulp was gevraagd om te helpen met een zadenbib dacht ik ja er stromen zoveel zaden naar mij toe, hier kunnen we meer met doen. Zodat nu de zadenbank Van afdeling Velt Brasschaat kan starten, natuurlijk heb ik hulp nodig van vele tuiniers om zo een heel netwerk op te starten, Ik hoop veel op zadenruildagen aanwezig te zijn en zaden te kunnen ontlenen met de gedacht zelf te leren zaden oogsten en hoe gaan we daar mee om? Als we leren samenwerken dat dit groeien je kan meevolgen op mijn Facebook pagina www.facebook.com/DeEeuwigepluktuin. er komen meewerkdagen en momenten zaden af te halen in mijn tuin

    BeantwoordenVerwijderen
  25. Anoniem14.10.13

    Geweldige blog vind ik dit. Fameus bruikbare ecotips (: Afgelopen zomer (juni en sept.) hebben ze bij de buren veel herbicide gebruikt om een mega stuk grond met Japans knoopkruid te 'killen'. Ik ben behoorlijk ziek geworden van die chemische cocktail (schildklier-hartkloppingen-lever-hoofdpijn). Ik ben nog altijd een beetje vies van onzen tot voor kort ecologische hof en we hebben ons dan maar ingeschreven bij het lokaal ecologisch samentuinproject (: Heb er zin in. (:

    BeantwoordenVerwijderen